Akşamları İnternet Neden Yavaşlıyor?
Yoğun saat trafiği, paylaşımlı altyapı ve operatörün taahhüt yükümlülüğü.
Gündüz sorunsuz çalışan hat akşam 20:00 ile 23:00 arasında yavaşlıyorsa bu bir arıza değil, bir paylaşım sorunu. Ama üç farklı yerde paylaşım var ve çözümleri birbirinden tamamen farklı.
Genel yavaşlık teşhisini ayrı bir yazıda yaptık. Buradaki fark şu: sorun saate bağlıysa tek bir ölçüm hiçbir şey söylemiyor. İki farklı saat söylüyor.
Üç yoğunluk noktası
| Nerede | Ayırt edici işaret | Kimin elinde |
|---|---|---|
| Ev içi | Kabloyla ölçüm düzeliyor | Sizde |
| Mahalle paylaşımı | Kabloyla da yavaş, her şey yavaş | Operatörde |
| Uzak taraf | Yalnızca belirli servis yavaş | Servis sağlayıcıda |
Tabloyu sırayla elemek gerekiyor, çünkü ikinci satıra atlayıp operatörü aramak çoğu zaman erken oluyor: ev içi yoğunluk akşamları en az ikincisi kadar sık.
Ev içi: kendi cihazlarınız ve komşunun sinyali
Akşam yalnızca operatörün hattı kalabalıklaşmıyor; sizin eviniz de kalabalıklaşıyor:
- Televizyonda yüksek çözünürlüklü yayın açılıyor.
- İkinci odada oyun güncellemesi iniyor.
- Telefonlar gün içinde çekilen fotoğrafları yedekliyor.
- Komşu ağları da aynı saatte yoğunlaşıyor ve aynı kanalı paylaşıyorsunuz.
Son madde en çok gözden kaçanı. Kanal paylaşımı akşamları belirgin şekilde artıyor ve ölçümü bozuyor. Bu yüzden akşam ölçümü mutlaka kabloyla yapılmalı — yoksa mahalle paylaşımı sanılan şey aslında komşunun Wi-Fi'si oluyor.
Kabloyla ölçüm normale dönüyorsa teşhis bitti: sorun ev içinde ve Wi-Fi tarafında.
Ölçüm defteri
Tek bir hız testi hiçbir şey kanıtlamıyor. Üç ölçüm, aynı koşullarda:
- 14:00 civarı — sakin saat, taban değeriniz.
- 21:00 civarı — yoğun saat.
- 02:00 civarı — en sakin saat, asıl ayırt edici ölçüm.
Her seferinde aynı şekilde: kabloyla, başka cihazlar kapalıyken, aynı test sunucusuyla. Dört değeri de not edin — indirme, yükleme, ping ve jitter. Sayıların ne anlama geldiğini ayrı yazdık.
| 14:00 | 21:00 | 02:00 | Sonuç |
|---|---|---|---|
| İyi | Düşük | İyi | Yoğunluk — paylaşım noktası dolu |
| İyi | Düşük | Düşük | Yoğunluk değil, arıza |
| Düşük | Düşük | Düşük | Hat ya da paket sorunu; saatle ilgisi yok |
| İyi | İyi | İyi | Sorun ölçümde değil, belirli bir serviste |
İkinci satır en değerli bilgi. Gece de yavaşsa sebep yoğunluk olamaz — kimse kullanmıyor. O zaman aranacak şey hat kalitesi, kablo ya da modem tarafı.
Senkron hızına bakın
Modemin panelinde hattın fiziksel bağlantı hızı yazıyor. Genellikle DSL Durumu ya da Hat Bilgisi başlığı altında, indirme ve yükleme için ayrı ayrı.
| Senkron hızı | Gerçek hız | Anlamı |
|---|---|---|
| Akşam da aynı | Akşam düşüyor | Hat sağlam, paylaşım tıkanıyor |
| Akşam düşüyor | Akşam düşüyor | Hat sorunu — bakır, ek yeri, gürültü |
| Sürekli düşük | Sürekli düşük | Mesafe ya da altyapı sınırı |
Bu ayrım operatörle konuşurken belirleyici. İlk satır kapasite talebi, ikinci satır arıza kaydı. İkisi farklı birimlere gidiyor ve yanlışını söylerseniz süreç uzuyor.
Üçüncü satır için yapılacak bir şey yok; hattınızın fiziksel sınırı altyapı türüne bağlı ve adreste fiber varsa geçiş tek gerçek çözüm.
Yalnızca belirli servis yavaşsa
Hız testi iyi çıkıp video takılıyorsa, ya da oyun kötüyken sayfa açılışları normalse sorun sizin hattınızda değil, yoldaki bir noktada ya da servisin kendisinde.
- Yurt dışı çıkış kapasitesi akşam doluyor; aynı anda yurt içi bir kaynaktan indirme normal hızda oluyor.
- Servis sağlayıcının önbellek sunucusu yoğunlaşıyor.
- Oyun sunucusu tarafında yoğunluk var; bölge değiştirmek deneyebilirsiniz.
Ayırt etmek için traceroute çıktısını sakin saatte ve yoğun saatte alıp karşılaştırın: gecikmenin hangi adımda sıçradığı değişiyorsa, tıkanan nokta orası. Ping merdivenini ayrı yazdık.
Operatöre ne söylenir
Destek hattına "akşamları yavaşlıyor" demek sonuç vermiyor. Sonuç veren şey kayıt:
- Saat damgalı ölçüm listesi — en az üç gün, günde üç ölçüm.
- Ölçümlerin kabloyla yapıldığı bilgisi.
- Modem panelindeki senkron hızının değişip değişmediği.
- Aynı binada ya da sokakta benzer şikâyet olup olmadığı.
- Talebin ne olduğu: arıza kaydı mı, kapasite incelemesi mi.
Dördüncü madde etkili: aynı paylaşım noktasındaki birden fazla abonenin kaydı, tek kişinin kaydından farklı işleniyor.
İşe yaramayanlar
| Öneri | Gerçek |
|---|---|
| Modemi yeniden başlatmak | Paylaşım tıkanıklığını değiştirmiyor |
| Üst pakete geçmek | Tıkanıklık paylaşım noktasındaysa etkisiz |
| DNS değiştirmek | Sayfa açılış süresini etkiliyor, hızı değil |
| VPN açmak | Yurt dışı çıkışı da dolu olabilir |
| Wi-Fi kanalını değiştirmek | Yalnızca ev içi yoğunlukta işe yarıyor |
İkinci satır en pahalı yanlış karar. Paylaşım noktası akşam doluyorsa daha yüksek bir paket size fazladan kapasite getirmiyor; taahhüt de başlamış oluyor. Önce ölçüm defterini tutun, paket kararını sonra verin.
Son satır tersten de doğru: ölçümü kabloyla yapmadıysanız akşam yavaşlığının tamamını Wi-Fi karışması açıklıyor olabilir. Teşhisin ilk adımı hep kablo.
Sıkça sorulan sorular
Akşamları internet neden yavaşlıyor?
Üç ayrı yerde paylaşım var: ev içindeki cihazlar ve komşu Wi-Fi sinyalleri, operatörün mahalledeki paylaşım noktası ve uzaktaki servis sunucusu. Üçünün belirtisi ve çözümü farklı.
Yoğunluk mu arıza mı olduğunu nasıl anlarım?
Gece 02:00 civarında ölçün. Hat o saatte de yavaşsa sebep yoğunluk olamaz, çünkü kimse kullanmıyor; hat ya da modem tarafında bir sorun var demektir.
Modemdeki senkron hızına bakmak neden önemli?
Akşam senkron hızı değişmiyor ama gerçek hız düşüyorsa hat sağlam, paylaşım noktası tıkanıyor demektir. Senkron hızı da düşüyorsa sorun hattın kendisindedir. İkisi farklı süreçlere gider.
Daha yüksek pakete geçsem düzelir mi?
Tıkanıklık operatörün paylaşım noktasındaysa düzelmez; üst pakette de aynı noktadan geçiyorsunuz. Karar vermeden önce sakin ve yoğun saat ölçümlerini karşılaştırın.
Operatöre ne söylemeliyim?
Saat damgalı ölçüm listesi verin, ölçümleri kabloyla yaptığınızı belirtin ve modem panelindeki senkron hızının değişip değişmediğini söyleyin. Aynı sokakta benzer şikâyet varsa onu da ekleyin.