Proxy mi VPN mi? Hangisini Seçmelisiniz?
Şifreleme, kapsam, hız ve fiyat üzerinden net bir seçim rehberi.
Kısa cevap: yalnızca bir sitenin sizi başka bir adresten görmesi yetiyorsa proxy, bağlı olduğunuz ağdan ya da operatörden saklanmanız gerekiyorsa VPN. Ama gerçek kararlar bu kadar temiz ayrılmıyor; aşağıdaki dört soru hangisinin size uyduğunu netleştiriyor.
İki teknolojinin özellik karşılaştırması proxy nedir yazısında tablo olarak duruyor. Burada tekrar etmiyoruz; o tablonun nasıl karara dönüşeceğine bakıyoruz.
Soru 1: Kimden saklanıyorsunuz?
En belirleyici soru bu. Trafiğinizi görebilecek üç ayrı taraf var:
| Taraf | Proxy gizler mi | VPN gizler mi |
|---|---|---|
| Ziyaret ettiğiniz site | Adresinizi gizler | Adresinizi gizler |
| Bağlı olduğunuz Wi-Fi ağı | Hayır, hangi sitelere gittiğiniz görünür | Evet, yalnızca VPN'e bağlandığınız görünür |
| İnternet operatörünüz | Hayır | Evet |
Derdiniz yalnızca ilk satırsa ikisi de iş görüyor ve proxy daha hafif. İkinci ya da üçüncü satır önemliyse proxy elenir.
HTTPS durumu değiştirdi mi?
"Proxy şifrelemez, trafiğiniz açıkta" cümlesi eksik kalıyor. Bugün sitelerin büyük çoğunluğu HTTPS kullanıyor; sayfanın içeriği, şifreniz, mesajlarınız proxy'den geçerken de şifreli. Proxy o içeriği okuyamıyor, ağdaki biri de okuyamıyor. Nedenini HTTP proxy yazısındaki tünel bölümünde anlattık.
Açıkta kalan şeyler ise şunlar:
- Hangi siteye gittiğiniz. Alan adı bağlantı kurulurken görünür.
- DNS sorguları. Ayar yoksa proxy'nin dışından, doğrudan gider.
- Tarayıcı dışındaki uygulamalar. Proxy ayarını tanımayan program proxy'yi hiç kullanmaz.
- Şifresiz kalan eski siteler ve cihazlar. Az ama var.
Yani halka açık Wi-Fi'de proxy kullanan biri eskisi kadar savunmasız değil; ama hangi sitelere girdiği ve telefonundaki diğer uygulamaların trafiği hâlâ görünür.
Soru 2: Hangi uygulamalar?
- Yalnızca bir tarayıcı ya da tek bir program. Proxy doğal seçim. Diğer uygulamalar etkilenmez, gerisi normal hızda çalışır.
- Cihazdaki her şey. VPN. Proxy'yi her uygulamada ayrı ayrı tanımlamak hem zahmetli hem de mutlaka bir tanesi unutuluyor.
VPN'de de uygulama ayrımı yapılabiliyor; buna bölünmüş tünelleme deniyor ve ayrı yazısında bedelleriyle anlattık.
Soru 3: Trafik türü ne?
| Trafik | HTTP proxy | SOCKS5 proxy | VPN |
|---|---|---|---|
| Web sayfaları | Evet | Evet | Evet |
| Oyun ve sesli görüşme (UDP) | Hayır | Destekleyen uygulamada | Evet |
| Torrent | Hayır | İstemci destekliyorsa | Evet |
| Sistem güncellemeleri, arka plan servisleri | Ayara bağlı | Genellikle hayır | Evet |
Web dışında bir şey taşıyacaksanız seçim VPN ya da SOCKS5 arasında kalıyor.
Soru 4: Ne kadar süre?
Tek seferlik işler — bir sayfanın başka ülkeden nasıl göründüğüne bakmak, bölgeye göre değişen bir fiyatı kontrol etmek — için proxy ayarı girip çıkmak yeterli. Her gün açık kalacak bir koruma istiyorsanız VPN uygulaması daha az hata payı bırakıyor: bir düğmeyle açılıyor, koptuğunda kill switch ile trafiği durdurabiliyor. Proxy'de bu güvence yok; bağlantı düştüğünde tarayıcı ya hata verir ya da ayara göre doğrudan bağlanır.
Senaryo tablosu
| Durum | Seçim |
|---|---|
| Kafede, otelde, havalimanında açık Wi-Fi | VPN |
| Bir sitenin yurt dışından görünümünü kontrol etmek | Proxy |
| Bir programın farklı adresten çıkması, gerisinin normal kalması | Proxy |
| İş yerindeki ağın hangi sitelere girdiğinizi görmesini istemiyorsunuz | VPN (şirket politikasına dikkat) |
| Operatörün gezinme bilgisini görmesini istemiyorsunuz | VPN |
| Oyun ya da sesli görüşme trafiği | VPN (ya da hiçbiri, gecikme artar) |
| Banka ve ödeme işlemleri | Hiçbiri gerekmez; ücretsiz proxy kesinlikle değil |
| Kimliğinizin kimse tarafından bilinmemesi gereken iş | Tor — neden |
VPN güveni yok etmiyor, taşıyor
VPN'e geçince operatörünüzün gördüğünü artık VPN şirketi görüyor. Bu, kararın gözden kaçan yarısı. Operatörünüze mi, bir VPN şirketine mi daha çok güvendiğiniz sorusu teknik değil; şirketin kayıt politikası ve bulunduğu ülke bu yüzden önemli. Aynı durum proxy için de geçerli, üstelik ücretsiz proxy'de karşı tarafın kim olduğu çoğu zaman hiç bilinmiyor; riskleri ayrı yazıda.
Ne zaman hiçbiri?
- Evinizdeki kendi ağınızda, HTTPS sitelerde gündelik gezinme
- Düşük gecikme gereken rekabetçi oyun
- Bankanın ya da devlet kurumunun şüpheli girişi engellediği hesaplar
Hangisini seçerseniz seçin, sonucu tahmin etmeyin: bağlantıyı açıp sorgulama aracında görünen adresin gerçekten değiştiğini doğrulayın.
Sıkça sorulan sorular
Proxy mi VPN mi daha iyi?
Amaca bağlı. Yalnızca bir sitenin sizi başka adresten görmesi yetiyorsa proxy yeterli ve daha hafif. Bağlı olduğunuz ağdan ya da operatörden saklanmanız gerekiyorsa VPN gerekir.
HTTPS varken proxy güvenli sayılır mı?
İçerik HTTPS ile şifreli olduğu için proxy ve ağdaki kişiler sayfanın içini okuyamaz. Ancak hangi sitelere girdiğiniz, DNS sorguları ve proxy ayarını kullanmayan uygulamaların trafiği görünür kalır.
Halka açık Wi-Fi’de proxy yeter mi?
Yetmez. Tarayıcı dışındaki uygulamalar proxy’yi kullanmaz ve gittiğiniz siteler ağ tarafından görülür. Bu durumda VPN tercih edilmeli.
Oyun için proxy mi VPN mi?
HTTP proxy oyun trafiğini taşımaz. VPN taşır ama gecikmeyi genellikle artırır. Özel bir sebep yoksa oyunda ikisini de kullanmamak en iyisidir.
VPN kullanınca kimse göremez mi?
Operatörünüzün gördüğünü bu kez VPN şirketi görür. Güven ortadan kalkmaz, başka bir şirkete taşınır; bu yüzden şirketin kayıt politikası önemlidir.