Terimler 9 Ekim 2026

Gecikme (Latency) Nedir?

Mesafe, işlem ve kuyruk gecikmelerinin toplamı; bant genişliğinden bağımsızlığı.

Gecikme (latency), bir verinin kaynaktan hedefe ulaşması için geçen süre. Günlük dilde "ping" diye ölçülüyor ve milisaniye (ms) ile yazılıyor. Ping kavramını ve mesafeden gelen tabanı ayrı bir yazıda anlattık.

Bu yazı gecikmenin neden oluştuğunu açıyor. Tek bir sayı olarak görünen gecikme aslında dört ayrı sürenin toplamı ve her birinin sebebi, çözümü farklı.

Dört bileşen

1. Yayılma gecikmesi

Işık fiber içinde saniyede yaklaşık 200.000 km ilerliyor. Bu, kilometre başına yaklaşık 5 mikrosaniye demek.

• 1.000 km tek yön: yaklaşık 5 ms
• Aynı mesafe gidiş dönüş (ping bunu ölçüyor): yaklaşık 10 ms

Kablolar düz çizgi boyunca döşenmediği için gerçek yol kuş uçuşu mesafeden uzun; ölçülen değer hesaptan her zaman biraz yüksek çıkıyor. Bu bileşeni hiçbir ayar azaltamıyor. Tek çare daha yakın bir sunucu. Oyunda sunucu bölgesi seçimi tam olarak bu bileşenle ilgili.

2. İletim gecikmesi

Bir paketin hatta çıkabilmesi için bütün bitlerinin sırayla gönderilmesi gerekiyor. Süre, paket boyutunun hat hızına bölümü:

Bant genişliğinin gecikmeye doğrudan etkisi yalnızca bu bileşende. Tabloda görüldüğü gibi, belli bir hızın üstünde bu süre milisaniyenin çok altına iniyor. 100 Mbps'den 1 Gbps'e geçmek pingi ölçülebilir biçimde düşürmüyor; çünkü toplamın içinde bu pay zaten yok denecek kadar küçük.

Eski ADSL hatlarında ve zayıf mobil bağlantılarda, özellikle yükleme yönünde, bu bileşen hissedilir hale geliyor. Bant genişliği ile gecikme arasındaki farkı ayrıca anlattık.

3. İşlem gecikmesi

Yol üzerindeki her yönlendirici paketin başlığını okuyor, hedefe bakıyor ve hangi kapıdan çıkacağına karar veriyor. Güvenlik duvarı, NAT ve paket denetimi de bu süreye ekleniyor.

Operatör sınıfı cihazlarda bu süre mikrosaniyeler düzeyinde. Evdeki modem ise farklı: yoğun yük altında ya da ısındığında işlemcisi yetişemiyor ve gecikme artıyor. Modem ısınması bu yüzden bir gecikme sorunu olarak da görülebiliyor.

4. Kuyruk gecikmesi

Bir hattan saniyede geçebilecek paket sayısı sınırlı. Gelen paket o anda çıkamıyorsa sıraya giriyor ve bekliyor. Hat boşken bu süre sıfıra yakın; hat doluyken yüzlerce milisaniyeye çıkabiliyor.

Pratikte en büyük dalgalanma bu bileşenden geliyor. Evde biri büyük bir dosya yüklerken oyundaki pingin fırlaması kuyruk gecikmesi. Modemin tampon belleği büyük olduğunda paketler uzun süre bekletiliyor; buna "bufferbloat" deniyor.

Kuyruk dolaylı olarak bant genişliğine bağlı: daha geniş hat daha geç doluyor. Ama asıl çözüm hız paketi değil, kuyruğu yönetmek. Modemde QoS ayarı bunun için var.

Boş hatta ve yük altında gecikme

Hız testlerinin bir kısmı gecikmeyi iki kez ölçüyor: hat boşken ve indirme ya da yükleme sürerken. İki değer arasındaki fark doğrudan kuyruk gecikmesini gösteriyor.

Ping testi aracımızla bağlantınızın boştaki gecikmesini görebilir, aynı anda bir indirme başlatıp farkı gözleyebilirsiniz. Hız testi sonucundaki diğer değerleri ayrı yazıda okuduk.

Gecikme, jitter ve paket kaybı

Gecikme ortalama süre. Jitter bu sürenin paketten pakete ne kadar oynadığı; çoğunlukla kuyruk bileşeninin dalgalanmasından geliyor. Paket kaybı ise kuyruğun taşıp paketin atılması. Üçü aynı zincirin farklı ölçümleri.

Sıkça sorulan sorular