DHCP Nedir? IP Adresi Nasıl Atanır?
Cihaz ağa bağlanınca yaşanan dört adımlı süreç ve kira süresi kavramı.
DHCP, ağa bağlanan bir cihaza IP adresini otomatik veren protokol. Evde modem, iş yerinde bir sunucu ya da yönlendirici bu işi yapıyor. Onsuz her cihaza adresi elle yazmak gerekirdi.
Anlaşılması zor olan kısım şurası: cihazın henüz bir adresi yokken nasıl konuştuğu. Cevap protokolün tasarımında.
Dört mesaj
Cihaz ağa bağlandığı anda dört adımlık bir alışveriş oluyor. Her adımın belirli bir sebebi var:
| Adım | Kim | Ne diyor |
|---|---|---|
| Keşif | Cihaz | Ağdaki herkese: burada DHCP sunucusu var mı? |
| Teklif | Sunucu | Şu adresi verebilirim, şu kadar süreyle |
| İstek | Cihaz | Yine herkese: şu sunucudan şu adresi alıyorum |
| Onay | Sunucu | Tamam, adres senin — ağ geçidi ve DNS de şunlar |
Birinci adım yayın olarak gidiyor, çünkü cihaz ne kendi adresini ne de sunucunun adresini biliyor. Paketin kaynağı 0.0.0.0, hedefi ise ağdaki herkes.
Asıl ince nokta üçüncü adım. Cihaz artık sunucuyu bildiği halde isteğini yine herkese gönderiyor. Sebebi: ağda ikinci bir DHCP sunucusu varsa, o da teklif vermiş olabilir. Bu yayın sayesinde seçilmeyen sunucu ayırdığı adresi geri havuza koyuyor.
Dördüncü adımda gelen şey yalnızca adres değil. Ağ geçidi, alt ağ maskesi, DNS sunucuları ve kira süresi aynı yanıtta geliyor. Cihazın ağ ayarlarının tamamı tek pakette.
Kira bir geri sayım
Verilen adres kalıcı değil. Sunucu bir süre belirliyor — evde genellikle bir gün, halka açık ağlarda birkaç saat.
Ama cihaz süre bitene kadar beklemiyor. İki kontrol noktası var:
| Nokta | Sürenin | Ne oluyor |
|---|---|---|
| T1 | Yarısında | Cihaz doğrudan kendi sunucusuna yenileme isteği yolluyor |
| T2 | Yaklaşık yedide altısında | Yanıt gelmediyse ağdaki herhangi bir sunucuya yayın yapıyor |
| Süre sonu | Tamamında | Adres bırakılıyor, süreç en baştan başlıyor |
Buradan çıkan sonuç, çok sorulan bir sorunun cevabı: adres neden değişmiyor? Çünkü yenileme yarı yolda, aynı sunucuya, aynı adresi isteyerek yapılıyor ve sunucu genellikle onaylıyor.
Dinamik IP tam da bu yüzden pratikte aylarca sabit kalabiliyor; adresin gerçekten değiştiği durumlar ayrı bir yazıda.
Havuz, rezervasyon, elle ayar
Bir cihaza sabit adres vermenin üç yolu var ve sonuçları farklı:
| Yöntem | Nerede ayarlanır | Modem sıfırlanınca |
|---|---|---|
| Havuzdan sıradan adres | Hiçbir yerde — varsayılan | Değişebilir |
| Rezervasyon | Modemde, MAC adresine bağlı | Kaybolur |
| Cihazda elle ayar | Cihazın ağ ayarlarında | Kalır |
Rezervasyon önerilen yöntem: adres yine DHCP'den geliyor, yani ağ geçidi ve DNS bilgisi merkezden yönetilmeye devam ediyor. Cihazda elle ayar yapıldığında bunlar da elle yazılıyor ve modem değişince yanlış kalıyor.
Elle ayarın ikinci riski: seçilen adres havuzun içindeyse, sunucu aynı adresi başka bir cihaza verebiliyor. IP çakışmasının en sık sebebi bu. Elle adres verilecekse havuz aralığının dışından seçilmeli; havuzun nerede bittiği modem arayüzünde yazıyor ve özel IP aralıkları yazısı hangi bloğun kullanılabileceğini gösteriyor.
Rezervasyon MAC adresine bağlı
Rezervasyon, cihazı MAC adresinden tanıyor. Telefonlarda bu bir soruna yol açıyor: modern işletim sistemleri her ağ için rastgele MAC üretiyor ve ağı unutup yeniden bağlanınca numara değişiyor.
Rezervasyonun telefonda tutması isteniyorsa o ağ için rastgele MAC özelliğinin kapatılması gerekiyor. Aksi halde rezervasyon sessizce devre dışı kalıyor — hata mesajı yok, cihaz havuzdan adres alıyor.
İkinci DHCP sunucusu
Ağda iki DHCP sunucusu varsa cihazlar hangisi önce yanıt verirse ondan adres alıyor. Kural yok, sıra yok, yarış var.
Ev ağlarında bu genellikle kazara oluyor:
- İkinci bir modem yönlendirici kipinde takılı
- Menzil genişletici kendi DHCP'sini açmış
- Mesh cihazı köprü kipine alınmamış
- Sanal makine yazılımı kendi ağını yayımlıyor
Belirtisi karakteristik: bazı cihazlar internete çıkıyor, bazıları çıkmıyor; kapatıp açınca durum değişiyor. Cihazlar iki farklı ağ geçidini gösteriyordur. İki modem bağlarken ikincisinin DHCP'si kapatılmalı, köprü kipi zaten bunu yapıyor.
Sunucu hiç yanıt vermezse
Keşif mesajına yanıt gelmezse cihaz kendi kendine 169.254 ile başlayan bir adres üretiyor ve internete çıkamıyor. Bu, belirsiz bir arıza değil, tek bir şeyi söyleyen kesin bir işaret.
O adresi gördüğünüzde izlenecek dört basamaklı teşhis merdivenini ayrı bir yazıda anlattık.
Serbest bırakma ve yenileme
Süreci elle başlatmak mümkün. Windows'ta ipconfig /release ardından ipconfig /renew, macOS ve Linux'ta arayüzden kira yenileme.
Bunun yaptığı şey adres değiştirmek değil, aynı dört adımı baştan çalıştırmak. Genellikle aynı adres geri geliyor. İç ağda adresin gerçekten değişmesi için rezervasyonun ya da havuzun değişmesi gerekiyor; dışarıya görünen genel adres ise bu işlemden hiç etkilenmiyor.
Sıkça sorulan sorular
DHCP nedir?
Ağa bağlanan cihaza IP adresini, ağ geçidini, alt ağ maskesini ve DNS sunucularını otomatik veren protokoldür. Evde bu işi genellikle modem yapar.
Adres alma süreci nasıl işliyor?
Dört mesaj: cihaz ağa keşif yayını yapar, sunucu bir adres teklif eder, cihaz o adresi istediğini yine yayınla bildirir, sunucu onaylar. Üçüncü adım yayın gider ki seçilmeyen ikinci sunucu ayırdığı adresi geri bıraksın.
Kira süresi ne demek?
Adresin geçerli olduğu süredir. Cihaz sürenin yarısında aynı sunucuya yenileme isteği gönderir ve genellikle aynı adresi alır; dinamik IP’nin aylarca değişmemesinin sebebi budur.
Bir cihaza sabit yerel adres nasıl veririm?
En temiz yol modemde MAC adresine rezervasyon tanımlamak. Cihazda elle adres yazarsanız ağ geçidi ve DNS de elle girilir; seçilen adres DHCP havuzunun içindeyse çakışma çıkar.
Ağda iki DHCP sunucusu olursa ne olur?
Cihazlar hangisi önce yanıt verirse ondan adres alır. Bazı cihazlar internete çıkar, bazıları çıkmaz. İkinci modem, menzil genişletici veya sanal makine yazılımı en sık sebeplerdir.