DNS 2 Eylül 2026

DNS Nedir? Ne İşe Yarar?

Alan adını IP’ye çeviren sistemin tanımı; telefon rehberi benzetmesinden daha doğru bir anlatım.

Bilgisayarlar adresleri sayı olarak kullanır, insanlar ise adları hatırlar. DNS bu iki dünya arasındaki çeviri katmanıdır: tarayıcınıza yazdığınız alan adını, bağlanılacak sunucunun IP adresine dönüştürür. Bu çeviri olmadan her siteye numarasıyla gitmek zorunda kalırdık.

Adı ne anlama geliyor?

DNS, "Domain Name System" (Alan Adı Sistemi) kelimelerinin kısaltmasıdır. Sık kullanılan "internetin telefon rehberi" benzetmesi işin bir yanını anlatır ama önemli bir kısmını atlar: rehber tek bir kitaptır, DNS ise dağıtık ve katmanlı bir sistemdir. Tek bir yerde tutulan dev bir liste yoktur; sorumluluk milyonlarca sunucu arasında bölüşülmüştür.

Bir sorgu nasıl ilerler?

Adres çubuğuna bir alan adı yazıp Enter'a bastığınızda arka planda dört duraklı bir yolculuk başlar. Tamamı genellikle 100 milisaniyenin altında sürer.

1. Yerel önbellek. Cihazınız daha önce bu adresi çözdüyse cevabı hatırlıyordur. Sorgu burada biter, ağa hiç çıkılmaz.
2. Çözümleyici sunucu. Genellikle operatörünüzün sunucusu. Cevabı biliyorsa verir; bilmiyorsa sizin adınıza aramaya başlar.
3. Kök ve üst düzey sunucular. Çözümleyici önce ".com" uzantısından sorumlu sunucuları, sonra o alan adının yetkili sunucularını öğrenir.
4. Yetkili sunucu. Alan adının kayıtlarını asıl tutan sunucu cevabı verir. Çözümleyici cevabı size iletir ve bir süre saklar.

Bir alan adının hangi sunucularda tutulduğunu ve hangi kayıtlara sahip olduğunu DNS sorgulama aracıyla görebilirsiniz.

Kayıt tipleri

DNS yalnızca IP adresi tutmaz. Bir alan adının altında farklı işler gören birden çok kayıt bulunur:

• A: alan adının işaret ettiği IPv4 adresi. En temel kayıt.
• AAAA: aynı işin IPv6 karşılığı.
• CNAME: takma ad. Bir adı başka bir ada yönlendirir.
• MX: e-postaların hangi sunucuya teslim edileceği.
• NS: alan adının kayıtlarını tutan yetkili sunucular.
• TXT: serbest metin. SPF ve doğrulama kayıtları burada durur.
• SOA: bölgenin ana kaydı; seri numarası ve yenileme süreleri.

Bir sitenin e-postaları gelmiyorsa MX kaydına, site açılmıyorsa A kaydına bakılır. Kayıtların ayrıntısı için A kaydı ve MX kaydı yazılarına bakabilirsiniz.

Önbellek ve TTL

Her DNS kaydının bir TTL değeri vardır: cevabın ne kadar süre saklanacağını söyler. TTL sayesinde aynı adres için her seferinde baştan arama yapılmaz — internet bu önbellek olmadan çok daha yavaş olurdu.

Bunun bir bedeli var: bir kaydı değiştirdiğinizde değişiklik anında her yerde görünmez. TTL'i 1 saat olan bir kaydı değiştirirseniz, önbelleğinde eski değer bulunan sunucular bir saat boyunca eskisini vermeye devam eder. Sunucu taşıma gibi planlı değişikliklerden birkaç gün önce TTL'i düşürmek bu yüzden standart bir uygulamadır.

Kim çözümlüyor, neden önemli?

Varsayılan olarak operatörünüzün DNS sunucusunu kullanırsınız. Bu üç şey anlamına gelir: operatörünüz hangi sitelere girdiğinizi görür, sunucu yavaşsa sayfalar geç açılır, ve bir alan adı bu sunucuda engellenmişse site açılmaz.

DNS sunucusunu değiştirmek üçünü de etkiler. Bağımsız sunucular genellikle daha hızlıdır ve farklı gizlilik politikaları sunar. Nasıl yapılacağını DNS nasıl değiştirilir yazısında anlattık.

DNS kaynaklı sorunlar nasıl anlaşılır?

Belirti tipiktir: siteler açılmaz ama uygulamalar çalışır. Çünkü uygulamalar çoğu zaman IP adresini önbellekte tutar ve yeni bir çeviriye ihtiyaç duymaz.

Karşılaşabileceğiniz hata mesajları:

• DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN — alan adı bulunamadı.
• DNS sunucusu yanıt vermiyor — çözümleyiciye ulaşılamıyor.
• Bu siteye ulaşılamıyor — genel hata; DNS kaynaklı olabilir.

İlk denenecek şey DNS önbelleğini temizlemek ve farklı bir DNS sunucusu denemektir. İkisi de birkaç dakikalık işlerdir ve sorunun kaynağını hemen daraltır.

Şifreli DNS

Geleneksel DNS sorguları şifresizdir: aradaki herkes hangi alan adını sorduğunuzu görebilir. HTTPS sayfanın içeriğini şifreler ama alan adı sorgusu açıkta kalır.

Bu boşluğu kapatmak için DNS over HTTPS ve DNS over TLS geliştirildi. Modern tarayıcıların çoğu şifreli DNS'i destekler ve bir kısmında varsayılan olarak açıktır.

Sıkça sorulan sorular