DNS Değiştirerek Erişim Engeli Aşılır mı?
Yöntemin neden bazen çalışıp bazen çalışmadığı; DNS engelleme ile IP engelleme farkı.
"DNS'i değiştir, site açılır" önerisi bazen işe yarıyor, bazen hiçbir şey değiştirmiyor. Sebebi basit: bir siteye erişim birden fazla katmanda kesilebiliyor ve DNS değiştirmek yalnızca birini etkiliyor.
Bu yazı engelin hangi katmanda olduğunu ölçerek bulmayı anlatıyor. DNS kavramını ve operatörün bir sayfa açılışında neyi gördüğünü ayrı yazılarda anlattık.
Engelin dört katmanı
| Katman | Nasıl uygulanıyor | DNS değiştirmek etkiler mi? |
|---|---|---|
| 1. DNS yanıtı | Operatörün DNS sunucusu yanlış adres ya da "yok" döndürüyor | Evet |
| 2. DNS trafiği yolda | Hangi sunucuya sorarsanız sorun, 53 numaralı porttaki sorgu yakalanıp yanıtlanıyor | Hayır — yalnızca şifreli DNS etkiler |
| 3. IP adresi | Sitenin sunucu adresine giden paketler düşürülüyor | Hayır |
| 4. Alan adı el sıkışmada | HTTPS bağlantısının başında açık giden alan adı (SNI) okunup bağlantı kesiliyor | Hayır |
Birinci katman en ucuz yöntem olduğu için yaygın. Ama ikinci, üçüncü ve dördüncü katman birinciyle birlikte uygulanabiliyor. Bu durumda DNS değişikliği bir kapıyı açıp diğerlerini kapalı bırakıyor.
"Bazen çalışıyor" cümlesinin cevabı
Aynı yöntem bir kişide işe yarayıp diğerinde yaramıyorsa sebep genellikle şunlardan biri:
- Farklı operatör: engeli uygulama biçimi operatörden operatöre değişebiliyor.
- Önbellek: cihaz ya da tarayıcı eski yanıtı hatırlıyor; DNS değişmiş ama sorgu hiç gitmemiş. Önbelleği temizlemek gerekiyor.
- Ayar yerine oturmamış: modemde değiştirilen DNS cihaza geçmemiş ya da tarayıcının kendi güvenli DNS ayarı her şeyi ezmiş.
- Site birden fazla adreste: bazı adresleri engelli, bazıları değil; sonuç sorgudan sorguya değişiyor.
- IPv6: engel IPv4 tarafında uygulanmış, IPv6 bağlantısı başka yoldan gidiyor ya da tersi.
Katmanı ölçerek bulmak
Tahmin yerine iki çözümleyicinin cevabını karşılaştırın. Komut isteminde ya da terminalde:
nslookup ornek.com— varsayılan DNS'in (çoğunlukla operatörün) cevabınslookup ornek.com 1.1.1.1— başka bir sunucunun cevabı
nslookup çıktısının nasıl okunduğunu ayrı yazıda anlattık. Burada bakılacak şey iki cevabın aynı olup olmadığı:
| Sonuç | Muhtemel katman |
|---|---|
| Operatör DNS'i farklı adres ya da hata veriyor, diğeri gerçek adresi veriyor | 1 — DNS yanıtı |
| İkisi de aynı yanlış adresi ya da aynı hatayı veriyor | 2 — sorgu yolda yakalanıyor |
| İkisi de doğru adresi veriyor ama site açılmıyor | 3 ya da 4 — DNS katmanında değil |
Doğru adresin hangisi olduğunu anlamak için adresi WHOIS aracında sorgulayın. Sitenin kendi ağına ya da bilinen bir barındırma firmasına ait değil, operatörün kendi ağına aitse o adres bir yönlendirme sayfası demektir.
Üçüncü satırdaysanız DNS ile uğraşmayı bırakın. Adres doğru, sorun paketin ya da el sıkışmasının yolunda. traceroute paketin nerede durduğunu gösterebilir.
Şifreli DNS neyi değiştiriyor?
İkinci katman DNS'in düz metin gitmesinden yararlanıyor. Sorgu şifrelendiğinde yolda okunamıyor ve yakalanamıyor. DNS over HTTPS ve DNS over TLS bu işi yapıyor.
Ama şifreli DNS dördüncü katmana dokunmuyor. HTTPS bağlantısının başında alan adı hâlâ açık gidiyor; engel orada uygulanıyorsa DNS ne kadar şifreli olursa olsun bağlantı kesiliyor. Üçüncü katman için de aynı şey geçerli: adres doğru bulunsa bile adrese gidilemiyor.
Özet tablo
| Yöntem | Katman 1 | Katman 2 | Katman 3 | Katman 4 |
|---|---|---|---|---|
| DNS sunucusu değiştirmek | Evet | Hayır | Hayır | Hayır |
| Şifreli DNS | Evet | Evet | Hayır | Hayır |
| Hosts dosyasına adres yazmak | Evet | Evet | Hayır | Hayır |
| Tüneli olan bir bağlantı | Evet | Evet | Evet | Evet |
Hosts dosyası DNS'i tamamen atlıyor ama adres değişirse site yeniden açılmaz hale geliyor; kalıcı bir çözüm değil. Son satırın trafiği başka bir noktadan çıkardığını ve güveni oraya taşıdığını VPN nasıl çalışır yazımızda anlattık.
Hukuki taraf
Bir erişim engelinin arkasında mahkeme ya da idari karar olabilir, bir operatörün kendi filtresi ya da ebeveyn denetimi de olabilir. Bu yazı teknik mekanizmayı anlatıyor; hangi aracın hangi durumda serbest olduğu ayrı bir soru. IP değiştirmenin yasal çerçevesini ayrıca ele aldık.
Sıkça sorulan sorular
DNS değiştirerek erişim engeli aşılır mı?
Yalnızca engel DNS yanıtında uygulanıyorsa. Engel DNS trafiğinin yolda yakalanmasıyla, IP adresiyle ya da HTTPS el sıkışmasındaki alan adıyla uygulanıyorsa DNS değiştirmek hiçbir şey değiştirmez.
DNS değiştirdim ama site yine açılmıyor, neden?
Önce önbelleği temizleyin ve tarayıcının kendi güvenli DNS ayarına bakın. Sonra iki farklı DNS sunucusuna nslookup ile sorun; ikisi de doğru adresi veriyorsa engel DNS katmanında değildir.
Engelin hangi katmanda olduğunu nasıl anlarım?
Varsayılan DNS ile başka bir sunucunun cevabını karşılaştırın. Cevaplar farklıysa DNS yanıtı, aynı ama yanlışsa sorgu yolda yakalanıyor, ikisi de doğruysa engel IP ya da alan adı katmanında.
Şifreli DNS her engeli aşar mı?
Hayır. Şifreli DNS sorgunun yolda okunmasını ve değiştirilmesini engelliyor. Ama HTTPS bağlantısının başında alan adı hâlâ açık gidiyor ve IP adresi engeline de etkisi yok.
Aynı yöntem bende çalışıp arkadaşımda neden çalışmıyor?
Engeli uygulama biçimi operatöre göre değişebiliyor, cihazlar önbellekte eski yanıtı tutabiliyor ve site birden fazla adreste barınabiliyor. Karşılaştırmayı aynı operatörde ve önbellek temizlendikten sonra yapın.