Güvenlik ve Gizlilik 3 Ekim 2026

Çerezler Nedir? Sizi Nasıl Takip Ederler?

Birinci ve üçüncü taraf çerez ayrımı, çerez olmadan da yapılan takip.

Çerez, bir sitenin tarayıcınıza bıraktığı küçük bir metin kaydı. Tarayıcı bu kaydı saklıyor ve aynı siteye her istekte geri gönderiyor. Site de böylece "bu, dün gelen ziyaretçi" diyebiliyor.

Tek başına zararsız bir mekanizma: sepetinizin boşalmaması, her sayfada yeniden giriş yapmamanız çerez sayesinde. Takip tarafı, çerezin kimin tarafından bırakıldığına bağlı. Önce mekanizmaya, sonra çerez olmadan da yapılan takibe bakalım.

Bir çerez nasıl bırakılıyor?

Site, sayfayı gönderirken yanıt başlıklarına bir satır ekliyor:

• Sunucu → tarayıcı: Set-Cookie: oturum=a81f3c; Secure; HttpOnly
• Tarayıcı → sunucu (sonraki her istekte): Cookie: oturum=a81f3c

Kural basit: çerez yalnızca onu bırakan alan adına geri gidiyor. Bir sitenin çerezini başka bir site okuyamıyor. Takibin bütün hikâyesi bu kuralın nasıl dolanıldığıyla ilgili.

Herhangi bir sitenin çerez bırakıp bırakmadığını HTTP başlık kontrol aracıyla görebilirsiniz: yanıt başlıkları arasında Set-Cookie satırı varsa site ilk istekte çerez bırakıyor.

Çerez satırındaki eklerin anlamı:

Birinci taraf ve üçüncü taraf

Ayrım adres çubuğundaki alan adına göre yapılıyor.

• Birinci taraf çerez: adres çubuğunda hangi site yazıyorsa onun bıraktığı çerez. Giriş bilgisi, dil tercihi, sepet.
• Üçüncü taraf çerez: sayfanın içine gömülü başka bir alan adının bıraktığı çerez. Reklam alanı, ölçüm pikseli, gömülü video, paylaş düğmesi.

Takip üçüncü tarafta başlıyor. Bir haber sitesine girdiğinizde sayfa, bir reklam ağının sunucusundan görsel ya da betik istiyor. O istekle reklam ağı size bir çerez bırakıyor. Ertesi gün bir alışveriş sitesine giriyorsunuz; aynı reklam ağı orada da gömülü. Tarayıcı, kural gereği, aynı çerezi reklam ağına geri gönderiyor.

Reklam ağı artık iki ziyaretin aynı kişiye ait olduğunu biliyor. Bu ağ binlerce sitede gömülüyse gezinme geçmişinizin büyük bir kısmını tek bir kimlik altında topluyor. "Az önce baktığım ayakkabı her sitede karşıma çıkıyor" durumunun mekanizması bu.

Tarayıcılar üçüncü taraf çerezle ne yapıyor?

Politikalar yıllar içinde birkaç kez değişti ve değişmeye devam ediyor. Genel eğilim şu yönde:

• Safari üçüncü taraf çerezleri varsayılan olarak engelliyor.
• Firefox her siteye ayrı bir çerez kavanozu veriyor: reklam ağının haber sitesinde bıraktığı çerez, alışveriş sitesinde görünmüyor.
• Chrome ve Chromium tabanlı tarayıcılarda durum birkaç kez değişti; ayarlardaki üçüncü taraf çerez seçeneğine kendiniz bakın.

Tarayıcınızda hangi çerezlerin durduğunu geliştirici araçlarından görebilirsiniz: F12 → Uygulama (Application) → Çerezler, Firefox'ta Depolama sekmesi.

Çerez olmadan takip

Üçüncü taraf çerezin zorlaşması takibi bitirmedi, başka yollara kaydırdı. Çerez temizlemenin dokunmadığı yöntemler:

1. IP adresi. Her istekte karşı tarafa gidiyor ve kabaca konumunuzu, operatörünüzü söylüyor. Ne kadarını söylediğini konum yazımızda anlattık.
2. Tarayıcı parmak izi. Ekran, yazı tipleri, grafik kartı ve ayarların birleşimi çoğu zaman benzersiz. Ayrıntısı parmak izi yazımızda.
3. Adresteki tıklama kimlikleri. Bir reklama tıkladığınızda adresin sonuna gclid=, fbclid= gibi bir kimlik ekleniyor. Bu çerez değil, bağlantının kendisi — temizlenecek bir şey yok.
4. Birinci taraf kılığı. Site, olcum.site.com gibi bir alt alan adını CNAME kaydıyla takip şirketine yönlendiriyor. Tarayıcı bu adresi sitenin kendisi sanıyor ve bıraktığı çerezi birinci taraf sayıyor.
5. Sunucu tarafı gönderim. Site, satın alma gibi olayları tarayıcınız üzerinden değil, kendi sunucusundan doğrudan reklam platformuna iletiyor. Tarayıcıda engellenecek bir istek görünmüyor.
6. Hesap girişi. En güçlüsü. Bir hesaba giriş yaptığınız sürece e-posta adresiniz ya da telefon numaranız kimliğin kendisi; cihaz ve tarayıcı değiştirseniz de aynı kişisiniz.

Neyi silince ne gidiyor?

Tablonun özeti: tek bir araç her satırı kapatmıyor. Gizli sekmenin neyi yapıp neyi yapmadığını ayrı bir yazıda, bütün katmanları bir arada anonim internet kullanımı yazımızda anlattık.

Çerez bandında "Reddet" neyi değiştiriyor?

Bant, zorunlu olmayan çerezler için onay istiyor. Reddettiğinizde düzgün kurulmuş bir site ölçüm ve reklam betiklerini hiç yüklemiyor, yani üçüncü taraf istekler de gitmiyor.

Zorunlu çerezler reddedilemiyor — oturum, sepet, güvenlik ve tercih ettiğiniz "reddet" seçiminin kendisi. Bunlar siteyi çalıştırmak için var ve siteler arası takip yapmıyor.

Bandın doğru uygulanıp uygulanmadığını dışarıdan anlamak zor. Kaba bir kontrol: reddettikten sonra geliştirici araçlarının Ağ sekmesinde reklam ya da ölçüm alan adlarına istek gidip gitmediğine bakın.

Makul bir ayar seti

1. Tarayıcıda üçüncü taraf çerezleri engelleyin ya da bölümleyin.
2. Çerez bantlarında zorunlu olmayanları reddedin.
3. Reklam engelleyici ya da takip engelleyici bir eklenti kullanın; birinci taraf kılığındaki bilinen izleyicileri de liste üzerinden yakalıyor.
4. Farklı işler için farklı tarayıcı profili açın: bankacılık, sosyal medya, genel gezinme ayrı.
5. Oturum açık kaldığı sürece çerez temizlemenin kimliğinizi silmediğini unutmayın.

Sıkça sorulan sorular