Sahte Site Nasıl Anlaşılır?
Alan adı yaşı, WHOIS kaydı, sertifika ve iletişim bilgisi kontrolü.
Sahte bir siteyi tek bir işaretten anlamak artık zor. Tasarım gerçek markadan kopyalanıyor, adres çubuğunda kilit var, ürün fotoğrafları resmî katalogdan alınmış. Anlamanın yolu birkaç bağımsız kontrolü birlikte okumak: alan adının yaşı, satıcının kimliği, ödeme yöntemi ve fiyat. Hepsi beş dakika sürüyor.
Size gelen bir mesajdaki bağlantıyı değerlendirmeyi oltalama yazısında anlattık. Bu yazı bir siteye kendiniz geldiğiniz durum için: aramada çıkan, sosyal medyada reklamını gördüğünüz ya da bir arkadaşın önerdiği bir mağaza. Ödeme yapmadan önce siteyi denetliyorsunuz.
1. Alan adı ne zaman alınmış?
En güçlü teknik sinyal bu. Sahte mağazalar kısa ömürlü: birkaç hafta satış yapıp şikâyetler birikince kapanıyor, yenisi açılıyor. Bu yüzden alan adları yeni.
Adresi WHOIS sorgulama aracına yazın ve oluşturma tarihine bakın:
| Alan adının yaşı | Yorum |
|---|---|
| Birkaç gün ya da hafta | Büyük indirimle birleşiyorsa ciddi uyarı |
| Birkaç ay | Tek başına bir şey söylemez, diğer kontrollere bakın |
| Yıllar | İyi işaret, ama el değiştirmiş ya da ele geçirilmiş olabilir |
Tanıdık bir markanın sitesi olduğunu iddia eden, ama alan adı geçen ay alınmış bir sayfa neredeyse her zaman sahte. Gerçek markaların alan adları yıllar öncesine uzanıyor.
Bir yanılgıyı da düzeltelim: .com.tr uzantısı bir güvence
değil. Bu uzantı 2022'den beri belge istenmeden alınabiliyor.
2. Sertifika: ne söyler, ne söylemez
Kilidin yalnızca bağlantının şifreli olduğunu gösterdiğini HTTPS nedir yazısında anlattık. Sertifikanın ayrıntısına SSL kontrol aracıyla bakabilirsiniz, ama iki alanı doğru okuyun:
- Başlangıç tarihi yaş göstermez. Ücretsiz sertifikalar birkaç ayda bir yenileniyor; en köklü sitenin sertifikası da geçen ay başlamış görünebiliyor. Yaş için alan adına bakın.
- Sertifikada kurum adı yazıyorsa (OV ya da EV türü) bu gerçekten bir şirketin doğrulandığını gösteriyor. Yazmıyorsa yalnızca alan adı doğrulanmış; meşru sitelerin çoğu da böyle. Sertifika türlerini ayrıca anlattık.
3. Satıcı kim?
Türkiye'de internetten satış yapan her işletme kim olduğunu sitede göstermek zorunda. Sayfanın altına ya da "Hakkımızda", "Mesafeli satış sözleşmesi" sayfalarına bakın:
| Bilgi | Ne kontrol edilir |
|---|---|
| Ticari unvan | Şirket adı tam yazılmış mı, yoksa yalnızca marka adı mı |
| Açık adres | Haritada gerçekten bir işyeri mi, yoksa rastgele bir apartman ya da boş arsa mı |
| Vergi ya da MERSİS numarası | Yazılmış mı |
| Telefon | Sabit hat mı, yalnızca WhatsApp hattı mı |
| ETBİS logosu | Tıklanınca resmî doğrulama sayfasına gidiyor mu |
Son satır önemli. Elektronik ticaret yapan işletmelerin kaydını gösteren logo bir resim olarak kolayca kopyalanabiliyor. Logoya tıklayın: resmî kayıt sistemindeki bir sayfaya gidiyor ve orada bu alan adı yazıyorsa iyi işaret. Hiçbir yere gitmiyor ya da başka bir alan adı gösteriyorsa kopya.
Sözleşme metinlerini de hızlıca okuyun. Başka bir mağazanın adı unutulmuş kopyala-yapıştır metinler, bozuk Türkçe ya da hiç olmayan iade koşulu kurulumun özensiz yapıldığını gösteriyor.
4. Ödeme yöntemi
| Yöntem | Risk |
|---|---|
| Kartla, 3D Secure doğrulamalı ödeme | En düşük — itiraz yolu var |
| Kapıda ödeme | Düşük — ama sahte ürün riski sürüyor |
| Havale ya da EFT | Yüksek — para gittikten sonra geri almak zor |
| Şahıs adına IBAN | Çok yüksek — şirket gibi görünen sitenin şahıs hesabına ödeme istemesi |
| Kart var ama "sistem arızalı, havale yapın" | Kesin uyarı |
5. Fiyat ve aciliyet
Piyasanın yarı fiyatına bilinen bir marka, "son 3 ürün" sayacı, sayfayı her yenilediğinizde başa dönen geri sayım. Bunlar alışveriş sitelerinde meşru biçimde de kullanılıyor ama sahte mağazanın vazgeçilmezi. Yorumlar da aynı kalıpta: hepsi beş yıldız, hepsi aynı birkaç gün içinde, hepsi aynı cümle yapısında.
Ürün fotoğrafını görsel arama ile arayın. Aynı fotoğraf başka bir markanın resmî sitesinde ya da onlarca farklı mağazada çıkıyorsa satıcının kendi ürünü değil.
Beş dakikalık puanlama
| Sinyal | Ağırlık |
|---|---|
| Alan adı birkaç haftalık ve bilinen bir marka iddiası var | Çok güçlü |
| Yalnızca havale ya da şahıs hesabı | Çok güçlü |
| Satıcı bilgisi yok ya da doğrulanamıyor | Güçlü |
| Kayıt logosu hiçbir yere gitmiyor | Güçlü |
| Gerçek dışı indirim ve geri sayım | Orta |
| Kopya yorumlar, başkasının fotoğrafları | Orta |
| Kilit simgesi var | Hiçbir şey söylemez |
İlk iki satırdan biri bile varsa ödeme yapmayın. Diğerlerinden iki ya da üçü bir aradaysa aynı ürünü bilinen bir satıcıdan almak daha ucuza gelir.
Son fren: 3D Secure mesajı
Bütün kontrolleri geçen sahte bir site de kart bilgisini alabilir. Son bir güvenlik noktası var: bankanızdan gelen doğrulama SMS'i. Mesajda tutar ve üye işyeri adı yazıyor. Bu ad sitenin adıyla uyuşmuyorsa, tutar farklıysa ya da hiç alışveriş yapmadığınız bir yabancı işyeri görünüyorsa kodu girmeyin. Sahte siteler bazen aldıkları kart bilgisiyle arka planda başka bir yerde işlem başlatıyor ve doğrulama kodunu sizden istiyor.
Ödemeyi yaptıysanız ve şüpheleniyorsanız, bankanızı hemen arayıp kartı kapattırın ve işleme itiraz edin. Diğer adımları oltalama yazısının müdahale tablosunda verdik. Sahte siteyi taklit edilen markaya ve USOM'a bildirmek başkalarının aynı tuzağa düşmesini önlüyor.
Sıkça sorulan sorular
Sahte site nasıl anlaşılır?
Tek işarete değil birkaç kontrole birlikte bakın: alan adının ne zaman alındığı, satıcının unvan ve adres bilgisi, sunulan ödeme yöntemleri ve fiyatın gerçekçi olup olmadığı. Kilit simgesi tek başına bir şey söylemez.
Bir sitenin ne zaman kurulduğunu nasıl öğrenirim?
WHOIS sorgusunda alan adının oluşturma tarihine bakın. Bilinen bir marka olduğunu iddia eden ama birkaç haftalık alan adıyla çalışan bir site büyük olasılıkla sahtedir.
SSL sertifikası olan site güvenilir midir?
Hayır. Sertifika bağlantının şifreli olduğunu ve alan adının doğrulandığını gösterir. Sahte siteler de ücretsiz sertifika alır; sertifikanın başlangıç tarihi de yenilemeler yüzünden sitenin yaşını göstermez.
.com.tr uzantılı siteler daha güvenli mi?
Artık değil. .com.tr alan adları 2022’den beri belge istenmeden alınabiliyor; uzantı satıcının kimliği hakkında güvence vermez.
Sahte siteden alışveriş yaptım, ne yapmalıyım?
Bankanızı hemen arayıp kartı kapattırın ve işleme itiraz edin. Havale yaptıysanız kendi bankanıza ve alıcı bankaya derhal bildirin, ardından savcılığa suç duyurusunda bulunun.